Журнал саясаты

Қолжазбаны жариялау шарттары

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналына (AJBS) тек бұрын еш жерде жарияланбаған және басқа басылымдарда қаралу үстінде емес түпнұсқа ғылыми мақалалар қабылданады. Қолжазбалар қазақ, орыс немесе ағылшын тілдерінде ұсынылуы мүмкін және журналдың тақырыптық бағыттарына сәйкес келіп, белгіленген рәсімдеу талаптарына қатаң сай болуы тиіс.

Ғылыми мақаланың қолжазбасы редакциялық алқаға автор-корреспондент (екі немесе одан да көп автор болған жағдайда авторлар арасынан тағайындалады) арқылы журналдың сәйкес нөмірі шыққанға дейін кемінде екі ай бұрын ұсынылуы тиіс.

Қарауға 1 500–7 000 сөз аралығындағы қолжазбалар қабылданады (атауы, авторлар туралы мәліметтер, аннотация, түйін сөздер және әдебиеттер тізімі есепке алынбайды).

Қолжазбалар журналдың электрондық платформасы арқылы автор-корреспондент тарапынан барлық метадеректер мен авторлар туралы толық ақпарат көрсетіліп ұсынылады. Бір автордың (жеке немесе бірлескен авторлықта) жұмысы күнтізбелік бір жыл ішінде журналда бір реттен артық жарияланбайды.

Авторлар бұрын жарияланбаған және басқа басылымдарда қарауда жоқ түпнұсқа ғылыми жұмыстарды ұсынуға міндетті. Авторлар зерттеу нәтижелерінің дұрыстығы, ғылыми жаңалығы және негізділігі үшін толық жауап береді. Қолжазба редакциялық алқа мен рецензенттер қарауында болған кезеңде және жарияланғаннан кейін оны басқа журналдарға қайта жіберуге жол берілмейді.

Редакция, автор-корреспондент және рецензенттер арасындағы байланыс OJS электрондық платформасы арқылы, ал ерекше жағдайларда ресми электрондық пошта арқылы жүзеге асырылады.

Редакциялық алқа қолжазбаларды қарастырып, рецензиялау үдерісін ұйымдастырады және мақаланы қабылдау немесе қабылдамау туралы шешімді электрондық платформаға түскен сәттен бастап екі ай ішінде қабылдайды.

Қолжазба жариялауға қабылданған жағдайда автор(лар) журналдың бекітілген тарифіне сәйкес жариялау ақысын төлеуге міндетті. Төлемді растайтын PDF құжаты редакцияның электрондық поштасына жіберіледі.

 

Плагиат және дереккөздерді пайдалану

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) редакциясы қолжазбаларды формальды талаптарға сәйкестігін тексеру барысында мәтінде заимстволардың (көшірмелердің) бар-жоғын міндетті түрде антиплагиат жүйелері арқылы тексереді. Бұл жүйелерге қолжетімділік университеттік немесе ұлттық жазылымдар арқылы қамтамасыз етіледі.

Келесі кезеңдегі рецензиялауға тек түпнұсқалығы кемінде 75% болатын қолжазбалар жіберіледі. Түпнұсқалық талаптарына немесе рәсімдеу ережелеріне сәйкес келмейтін материалдар авторларға қайта өңдеу үшін қайтарылады және электрондық платформа арқылы қайта ұсыну қажет болады.

Авторлар барлық дәйексөздерді, заимстволарды және пайдаланылған дереккөздерге сілтемелерді дұрыс рәсімдеуге міндетті. Плагиат, өзіндік плагиат, деректерді бұрмалау және ғылыми адалдыққа жат өзге де әрекеттер жариялау этикасын өрескел бұзу ретінде қарастырылады және журналда қатаң түрде қабылданбайды.

Редакциялық үдерістің барлық қатысушылары (редакторлар, рецензенттер және авторлар) халықаралық ғылыми этика стандарттарын, соның ішінде COPE қағидаларын және академиялық адалдық нормаларын сақтауға міндетті.

Бұзушылықтар анықталған жағдайда редакциялық алқа халықаралық этикалық стандарттарға және журнал саясатына сәйкес әрекет етеді, оның ішінде жарияланған мақалаларды қайтарып алу (ретракция) мүмкіндігі қарастырылады.

Егер жарияланған мақалада ғылыми этика бұзылғаны расталса, редакция оны ресми сайттан алып тастайды (ретракция жасайды) және себептерін көрсетеді. Бұл туралы ақпарат журналдың келесі нөмірлерінің бірінде жарияланады.

Ғылыми этика бұзушылықтары дәлелденген авторлар журналға және басқа да басылымдарға қолжазба ұсыну құқығынан үш жылға дейін шектелуі мүмкін.

 

Ашық қолжетімділік және архивтеу саясаты

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналы (AJBS) толық ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады және барлық жарияланған материалдарды журналдың ресми веб-сайты арқылы еркін әрі тегін таратуға мүмкіндік береді.

Бұл саясат ғылыми зерттеулерге жаһандық қолжетімділікті қамтамасыз етуге және қаржылық немесе институционалдық шектеулерсіз халықаралық ғылыми білім алмасуды қолдауға бағытталған.

Журналдың ресми веб-сайтында оның қызметі туралы толық ақпарат орналастырылады. Оған жариялау шарттары, қолжазбаларды рәсімдеу талаптары, мақалаларды ұсыну және рецензиялау тәртібі, редакциялық саясат, жариялау этикасы, редакциялық алқа туралы мәліметтер, сондай-ақ редакцияның байланыс деректері кіреді.

Авторлар мен оқырмандар журналдың барлық ағымдағы нөмірлеріне, сондай-ақ бұрын жарияланған барлық архивтік материалдарға еркін қол жеткізе алады.

Барлық мақалалар Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы бойынша жарияланады. Бұл лицензия материалдарды еркін пайдалануға, таратуға және көбейтуге рұқсат береді, тек міндетті түрде авторын көрсету және журналдағы түпнұсқа жарияланымға сілтеме жасау шартымен.

 

Авторлық құқық және лицензиялау

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) авторлары өз ғылыми еңбектеріне авторлық құқықты сақтайды және журналға алғашқы жариялау құқығын береді. Сонымен қатар барлық материалдар Creative Commons Attribution (CC BY) ашық лицензиясы бойынша лицензияланады.

Қолжазба авторлығы зерттеу тұжырымдамасын әзірлеуге, ғылыми жұмысты орындауға, деректерді талдау мен интерпретациялауға, сондай-ақ мақаланың мәтінін дайындауға елеулі үлес қосқан зерттеушілерге тиесілі деп танылады.

CC BY лицензиясына сәйкес авторлар барлық авторлық құқықтарын сақтай отырып, кез келген пайдаланушыларға шектеусіз құқық береді: мақалаларды еркін оқу, жүктеу және тарату; материалдарды қайта өңдеу және бейімдеу; оларды кез келген ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

Міндетті шарт — авторлықты дұрыс көрсету және (AJBS) журналындағы бастапқы жарияланымға сілтеме жасау. Авторлардан немесе баспадан қосымша рұқсат алу талап етілмейді.

Авторлар өз жарияланған мақалаларын институционалдық репозиторийлерге, ғылыми архивтерге, жеке веб-парақшаларға және басқа да ашық ресурстарға орналастыра алады, тек журналдағы бастапқы жарияланымға міндетті түрде сілтеме көрсету шартымен.

 

Құпиялылық шарттары

Авторлардың жеке деректері, соның ішінде аты-жөні, аффилиациясы, байланыс ақпараты, қызмет лауазымы, академиялық дәрежелері, сондай-ақ халықаралық ғылыми дерекқорлардағы профиль идентификаторлары мақала құрамында «Авторлар туралы мәліметтер» бөлімінде жарияланады.

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) редакциялық алқасы редакциялық-баспа үдерісінің барлық кезеңдерінде құпиялылық қағидаттарының сақталуын қамтамасыз етеді.

Қарауға қабылданған қолжазбалар туралы ақпарат жарияланғанға дейін үшінші тұлғаларға таратылмайды, тек тағайындалған рецензенттерді қоспағанда.

Редакция рецензенттердің деректерінің қатаң құпиялылығын қамтамасыз етеді: олардың жеке тұлғалары авторларға және рецензиялау үдерісіне қатысатын өзге тұлғаларға жария етілмейді.

 

Жариялау этикасы

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) редакциялық алқа мүшелері өз кәсіби қызметінде Халықаралық жариялау этикасы комитетінің (COPE) стандарттарына негізделген жариялау этикасының қағидаттары мен нормаларын қатаң сақтайды.

Жариялау этикасы саясаты академиялық адалдықты, редакциялық үдерістің ашықтығын және ғылыми жарияланымдардың жоғары сапасын қамтамасыз етуге бағытталған. Ол авторлар, рецензенттер және редакторлар үшін мінез-құлық стандарттарын белгілейді, сондай-ақ мүдделер қақтығысын анықтау, ғылыми бұзушылықтар, түзету, теріске шығару және жарияланымдарды қайтарып алу (ретракция) рәсімдерін реттейді.

Баспа үдерісіне қатысатын барлық тараптар — авторлар, рецензенттер, ғылыми редакторлар, жауапты хатшылар және редакциялық алқа мүшелері — жариялау этикасының барлық қағидаларын қатаң сақтауға міндетті. Бұл талаптар журналдың ғылыми сапасын сақтаудың және барлық қатысушылар арасындағы сенімді кәсіби қарым-қатынасты қалыптастырудың негізгі шарты болып табылады.

Этикалық емес әрекеттерге мыналар жатады: өз жұмыстарына жалған немесе өздігінен рецензия жасау; келісілген немесе жалған рецензиялау; ғылыми нәтижелерді жариялау үшін делдалдарды немесе агенттік қызметтерді пайдалану; жалған немесе «қонақ авторлық»; ғылыми деректерді бұрмалау немесе қолдан жасау; сенімсіз немесе псевдоғылыми материалдарды жариялау; авторлардың келісімінсіз қолжазбаларды үшінші тұлғаларға беру; редакциялық құпияны және авторлық құқықты бұзу; дәйексөздерді манипуляциялау; плагиат және өзіндік плагиат.

 

 

Редакциялық алқа мүшелерінің жариялау этикасы принциптері

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) редакциялық алқа мүшелері журналдың дамуы мен жетілдірілуіне, сондай-ақ оның халықаралық наукометриялық дерекқорларға енгізілуіне жауап береді. Өз қызметінде олар академиялық еркіндік қағидаттарын басшылыққа алады, авторлар мен оқырмандардың ғылыми және кәсіби қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, сондай-ақ автордың, рецензенттің немесе баспагердің коммерциялық мүдделерінің жариялау шешімдеріне әсер етуіне жол бермейді. Сонымен қатар, редакциялық алқа ғылыми жарияланымдардың сапасын арттыру және редакциялық-баспа үдерісінің барлық кезеңдерінде құпиялылықты сақтау үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды.

Барлық авторларға тең көзқарас

Редакциялық алқа қолжазбаларды тек олардың ғылыми мазмұнына негізделе отырып қарастырады. Қарау кезінде нәсіл, жыныс, жас, сексуалдық бағдар, діни сенім, этникалық шығу тегі, азаматтық, саяси көзқарастар немесе ғылыми құндылыққа қатысы жоқ басқа да факторлар ескерілмейді.

Жариялау туралы шешім қабылдау

Жариялау туралы шешім қолжазбаның рәсімдеу талаптарына сәйкестігін тексеру, түпнұсқалық деңгейі (плагиаттың жоқтығы) және ғылыми рецензия нәтижелері негізінде қабылданады. Редакция журнал саясатын және жариялау этикасы нормаларын қатаң сақтайды және плагиат, ғылыми этика бұзушылықтары немесе авторлық құқықты бұзу белгілері бар материалдарды жариялауға жібермейді.

Редакциялық алқа мүшелері плагиат, өзіндік плагиат, шамадан тыс өзіндік дәйексөз, мүдделер қақтығысы және өзге де этикалық бұзушылық белгілері бар мақалалар үшін жауапты болады. Егер мақала дайындау барысында ғылыми және/немесе жариялау этикасы бұзылғаны анықталса, ғылыми редактор редакциялық алқа шешіміне сәйкес мақаланы ретракциялау рәсімін жүргізеді.

Мақалалар автор(лар) тарапынан да, редакция тарапынан да қайтарып алынуы мүмкін. Редакция COPE ұсынымдарына сүйене отырып, жарияланған мақалаларды ретракциялау (қайтарып алу) рәсімін жүзеге асырады.

Мақала келесі жағдайларда ретракцияланады:

• алынған деректердің сенімсіз екені немесе заңсыз әрекеттер нәтижесінде алынғаны анықталса (мысалы, деректерді бұрмалау);
• мақаланың (AJBS) журналында жарияланар алдында басқа басылымда жарияланғаны анықталса;
• плагиат анықталса, соның ішінде суреттер, графиктер, кестелерді заңсыз пайдалану;
• зерттеу нәтижелеріне елеулі әсер ететін өрескел қателер анықталса (мысалы, эксперименттік қате немесе есептеу қателігі);
• мақалаға немесе оның бөліктеріне үшінші тұлғалар тарапынан авторлық құқық туралы талап қойылса;
• мақала мазмұны жариялау және/немесе ғылыми этика қағидаттарына қайшы келсе.

Осы жағдайларда редакциялық алқа тексеру жүргізеді, оның нәтижесінде мақала жарияланымнан ретракциялануы мүмкін. Бұл үшін ретракция актісі жасалып, ғылыми редактор тарапынан бекітіледі және қол қойылады. Автор-корреспондентке актінің көшірмесі жіберіледі.

Одан кейін мақала журнал сайтында «ретракцияланған» деп белгіленеді және себептері көрсетіледі. Редакция ретракция туралы ақпаратты журналдың ресми сайтында және келесі нөмірлердің бірінде жариялайды.

Редакция барлық негізделген шағымдарды жауапкершілікпен, объективті және мұқият қарайды.

Редакция авторлар мен рецензенттерді жарияланғаннан кейін анықталған қателер мен бұзушылықтар туралы мүмкіндігінше тез хабарлауға міндетті деп есептейді.

 

Құпиялылық принципі

Қолжазбаны қарау кезеңінде (жарияланғанға дейін) редакторлар мен редакциялық алқа мүшелері ақпаратты тек авторларға, тағайындалған рецензенттерге және баспагерге ғана ұсына алады. Қолжазба құпия материал ретінде қарастырылады. Ол ғылыми редактордың рұқсатынсыз үшінші тұлғаларға көрсетілмеуі және талқыланбауы тиіс.

Редакциялық алқа қабылданбаған қолжазбалардың авторлардың жазбаша келісімінсіз өз ғылыми жұмыстарында пайдаланылмайтынына кепілдік береді.

 

Этикалық емес әрекеттер бойынша шағымдарды қарау

Редакциялық алқа мүшелері автор(лар)дың немесе жарияланған мақалалардың этикалық емес әрекеттеріне қатысты әрбір шағымды жеке және объективті түрде қарастыруы тиіс. Шағым түскен уақытына қарамастан қаралады. Егер шағым дәлелденсе, редакциялық алқа мақаланы жариялаудан бас тартуға, автор-корреспондентпен ынтымақтастықты тоқтатуға, тиісті теріске шығаруларды жариялауға және этикалық бұзушылықтардың алдын алу үшін өзге де шараларды қолдануға құқылы.

 

*Редакциялық алқа, олардың лауазымдық міндеттері және жауапкершілігі

 

Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) ғылыми редакторының, жауапты хатшының және редакциялық алқа мүшелерінің лауазымдық міндеттері мен жауапкершілігі тиісті бекітілген лауазымдық нұсқаулықтарда көрсетілген.

 

Авторлардың жариялау этикасы қағидаттары

Бір реттік жариялау. Автор(лар) редакцияға ұсынылған қолжазбаның басқа басылымдарға бір мезгілде қарауға ұсынылмағанына кепілдік береді. Бір уақытта бірнеше журналға/басылымға қолжазба ұсыну қабылданбайды және жариялау этикасы қағидаттарын өрескел бұзу болып саналады.

Авторлық. Қолжазбаны дайындауға ең үлкен интеллектуалдық үлес қосқан тұлға (екі немесе одан көп автор болған жағдайда) авторлар тізімінде бірінші болып көрсетіледі. Әр мақала үшін корреспондент-автор тағайындалуы тиіс. Ол мақаланың соңғы нұсқасын дайындауға, редакциямен байланыс орнатуға, зерттеуге жеткілікті үлес қосқан барлық қатысушылардың авторлар тізіміне енгізілуін қамтамасыз етуге және барлық авторлардың соңғы нұсқаны мақұлдауын алуға жауапты. Қолжазбада көрсетілген барлық авторлар жұмыстың мазмұны үшін жауап береді.

Түпнұсқалық қағидаты. Автор(лар) ұсынылған зерттеу нәтижелері олардың дербес түпнұсқа жұмысы екенін және плагиат немесе заңсыз дәйексөздер жоқ екенін кепілдендіреді. Мұндай бұзушылықтар плагиат тексеру жүйесі арқылы анықталуы мүмкін.

Авторлар этикалық емес әрекеттер белгілері бар мақалалар үшін жауапты: плагиат, өзіндік плагиат, өзіндік дәйексөзді шамадан тыс қолдану, деректерді бұрмалау немесе қолдан жасау, жалған авторлық, қайталап жариялау, мүдделер қақтығысы және алдау.

Дереккөздерді растау. Автор(лар) зерттеу барысында пайдаланылған барлық ғылыми және өзге де дереккөздерді дұрыс көрсетуге міндетті. Басқа авторлардың еңбектерінен алынған бөліктер немесе пікірлер қолданылған жағдайда тиісті библиографиялық сілтемелер берілуі тиіс. Күмәнді дереккөздерден алынған ақпарат қолданылмауы керек.

Егер рецензенттерде, ғылыми редакторда немесе редакциялық алқа мүшелерінде зерттеу нәтижелерінің дұрыстығына күмән туындаса, автор(лар) қосымша материалдар ұсынуға міндетті.

Қателерді түзету. Жариялау үдерісінің кез келген кезеңінде қателер анықталған жағдайда авторлар бұл туралы дереу ғылыми редакторға хабарлауы және қателерді түзетуге көмектесуі тиіс. Түзету Erratum немесе Corrigendum түрінде түсіндірмелермен бірге журнал сайтында жарияланады. Түзетуге келмейтін өрескел қателер болған жағдайда автор(лар) қолжазбаны кері қайтарып алуы тиіс.

Жариялау этикасын сақтау. Авторлар зерттеулерге қатысты сын немесе ескертулерге, сондай-ақ редакциямен рецензиялау және жариялау процесі бойынша өзара әрекеттесуге байланысты этикалық нормаларды сақтауға міндетті. Этика қағидаттарын бұзу жариялау этикасын өрескел бұзу болып саналады және қолжазбаны рецензиядан немесе жариялаудан алып тастауға негіз болады.

 

Рецензенттің жариялау этикасы қағидаттары

Принцип объективтілік рецензирования. Рецензент(-тер) Абай атындағы биологиялық ғылымдар журналының (AJBS) рукописьті объективті түрде эксперттік бағалауды жүргізуге міндетті. Персоналдық сын автор(-лар) ға қатысты жол берілмейді. Рецензент өз ескертулерін дәлелдеуге және қолжазбаны қабылдау немесе қабылдамау туралы шешімін негіздеуге міндетті.

Автор(-лар) дың ұлты, діни сенімі, саяси немесе басқа да көзқарастары рецензиялау барысында ескерілмеуі тиіс.

Вклад рецензента в редакционные решения. Рецензент жасаған эксперттік бағалау редакцияға жариялау туралы шешім қабылдауға көмектеседі, сондай-ақ автор(-лар) ға қолжазбаны жетілдіруге мүмкіндік береді. Қолжазбаны жариялауға қабылдау, қайта өңдеуге қайтару немесе қабылдамау туралы шешімді редакциялық алқа рецензия нәтижелеріне сүйене отырып қабылдайды.

Принцип своевременности рецензирования. Рецензент редакция белгілеген мерзімде, бірақ қолжазбаны алған күннен бастап екі айдан кешіктірмей рецензия ұсынуға міндетті. Егер мақаланы қарау және рецензия дайындау белгіленген мерзімде мүмкін болмаса, рецензент бұл туралы ғылыми редакторға дереу хабарлауы тиіс.

Рецензент, егер өзінің біліктілігі қолжазбаны бағалауға жеткіліксіз деп есептесе, бұл туралы ғылыми редакторға дереу хабарлап, рецензиялаудан бас тартуы тиіс.

Принцип конфиденциальности со стороны рецензента. Рецензияға берілген қолжазба құпия материал ретінде қарастырылуы тиіс. Рецензент оны тек ғылыми редактордың және/немесе автор(-лар)дың жазбаша рұқсатымен ғана басқа тұлғаларға көрсетуге және/немесе талқылауға құқылы.

Рецензиялау барысында алынған ақпарат пен ғылыми идеялар жеке пайда табу үшін пайдаланылмауы тиіс.

Принцип подтверждения источников. Рецензент қарастырылып отырған қолжазбаның нәтижелеріне әсер етуі мүмкін, бірақ автор(-лар) көрсетпеген ғылыми еңбектерді көрсетуі тиіс. Сондай-ақ рецензент ғылыми редактордың назарын қарастырылып отырған қолжазба мен бұрын жарияланған жұмыс арасындағы елеулі ұқсастықтарға немесе сәйкестіктерге аударуы тиіс.

Егер рецензентте қолжазбада плагиат, дұрыс емес заимствование, жалған немесе жасанды материалдар немесе зерттеу нәтижелері бар деп санауға жеткілікті негіздер болса, ол қолжазбаны жариялауға жібермеуі және анықталған бұзушылықтар туралы ғылыми редакторға хабарлауы тиіс.

 

 

Мүдделер қақтығысы

Мүдделер қақтығысы, Публикациялық этика комитетінің (COPE) анықтамасына сәйкес, авторлар, рецензенттер немесе редакциялық алқа мүшелері жарияланатын материалға қатысты олардың пайымдауына әсер етуі мүмкін жасырын мүдделері бар жағдайларды білдіреді. Мүдделер қақтығысы қаржылық, жеке немесе кәсіби сипаттағы жағдайлар болған кезде туындайды, олар рецензенттің және редакциялық алқа мүшелерінің ғылыми пайымдауына әсер етіп, соның нәтижесінде қолжазбаны жариялау туралы редакциялық шешімге ықпал етуі мүмкін.

Журналдың жауапты редакторы жариялау процесіне қатысатын барлық тараптардан мүдделер қақтығысын ашуды талап етуі тиіс.

Ғылыми редактор, редакциялық алқа мүшесі және рецензенттер редакциялық шешімге ықпал етуі мүмкін кез келген ықтимал мүдделер қақтығысы туралы хабарлауға міндетті. Егер редакциялық алқа мүшелері автор(-лар)дың зерттеу нәтижелерімен байланысты қандай да бір бәсекелестік немесе өзге де мүдделер қақтығысына ие болса, олар қолжазбаны қараудан бас тартуы тиіс.

Қолжазбаны журналға қарауға ұсыну кезінде автор(-лар) зерттеуді қаржыландырудың барлық көздері көрсетілгенін мәлімдейді; сондай-ақ қолжазбаға қатысты мүдделер қақтығысын тудыруы мүмкін коммерциялық, қаржылық, жеке немесе кәсіби факторларды көрсетеді. Автор(-лар) ілеспе хатта, мүдделер қақтығысы болған жағдайда, олардың қолжазбасын объективті бағалай алмайтын зерттеушілерді көрсетуі мүмкін.

Рецензент бәсекелестік, ынтымақтастық немесе автор(-лар)мен өзге де қатынастардан туындайтын мүдделер қақтығысын тудыруы мүмкін қолжазбаларды қарастырмауы тиіс.

Қолжазба мазмұнымен байланысты мүдделер қақтығысы болған жағдайда, жауапты редактор бұл туралы ғылыми редакторға хабарлайды, ал ғылыми редактор қолжазбаны басқа редакторға немесе рецензентке қайта жібереді.

Қарастыру және рецензиялау процесіне қатысушылар арасындағы мүдделер қақтығысының болуы қолжазбаның міндетті түрде қабылданбауын білдірмейді.